تاریخچه انیمیشن ایران

 تاریخچه انیمیشن ایران (بخش اول) 

انیمیشن ایران در نیم قرن اخیر سه دوره ی مختلف را سپری کرده است:

1- تولد: اوایل1960 (اواخر1330)

2- خواب زمستانی: از1979(1358)

3- بیداری تدریجی: اواسط دهه ی1990(1370)

دوره اول: تولد

در اواخر دهه 1950(1330) وقتی اسفندیار احمد یه هنوز پسر جوانی بود  با دیدن فریم های متوالی یک نوارفیلم (سلولوئیدی) که به تصادف دستش افتاده بود راز "حرکت" در فیلم را دریافت . او چنان از این کشف خود هیجان زده شده بود  که تصمیم گرفت خودش نمونه ای از آن را بسازد. اوکه دستی در طراحی داشت توانست با استفاده از یک دوربین بولکس شانزده میلیمتری  طراحی های مدادی اش را به فیلم انیمیشن تبدیل کند.

به این ترتیب بود که انیمیشن یک بار دیگر در این گوشه ی دنیا آفریده شد؛ بدون اطلاع ازابداع آن توسط  امیل کوهل – در فرانسه - در پنجاه سال پیش تر از آن.

در همین زمان هنرمند جوان دیگری به نام نصرت الله کریمی که در رشته سینما و انیمیشن در پراگ تحصیل کرده بود به ایران بازگشت و کارش را در اداره ی فرهنگ و هنر با احمدیه شروع کرد. سپس جعفر تجارتچی  نیز به کریمی و احمدیه پیوست. این سه انیماتور اولین استودیوی انیمیشن ایران را بنا کردند و توانستند اولین انیمیشن های کوتاه ایران را بسازند.

حرکت جدی انیمیشن خلاق در 1969(1348) پس ازسه دوره فستیوال مهم بین المللی که برای کودکان  و جوانان  در تهران برگزار شده بود شکل گرفت. در این جشنواره ها فیلم های درخشانی  توسط هنرمندانی چون Norman McLaren ,Raoul Servais, Bordo Dovnikovic,      Frederic Back, Fyodor Khitruk ,John Hubley ,Bruno Bozzeto, Jiri Trnka, Bretislav Pojar

 و بسیاری از هنرمندان  شرق اروپا و کشورهای غربی به نمایش گذاشته شد.

به این ترتیب در ایران یک فضایاشتها برانگیز برای تحقق انیمیشن کیفی برای جوانان مستعد و مشتاق ایجاد شد که پیش از آن زمان امکان دسترسی به آن قابل تصور نبود.

استقبال زاید الوصفی که این فستیوال به دنبال داشت درخواستهای تازه ای برای انیمیشن با کیفیت بالا میان دست اندرکاران فرهنگی و هنر مندان خلاق به  وجود آورد.

کم کم نحله ای از طراحان, تصویرسازان, گرافیست ها و نقاشان  تحصیل کرده شکل گرفت که جذب هنر انیمیشن شدند و به تصاویرساکن خود (طراحی، نقاشی، گرافیکو...) که حرکتی نداشتند جنبش، حرکت وجذابیتدادند مانند نورالذین زرین کلک، فرشیدمثقالی، اکبرصادقی، نفیسه ریاحی، آراپیک باغداساریان و مرتضی ممیز.

کانون پرورش فکری کودکان ونو جوانان جوان ترین و شایسته ترین سازمان هنری و فر هنگی ای بود که با راه اندازی مرکز فیلمسازی خود این دریچه را به روی هنرمندان مستعد و فیلم های کودکان و نو جوانان گشود.

این مؤسسه در اواخر دهه 1950 (1330) توسط  لیلی امیرارجمند ومعاون او فیروز شیروانلو به منظور  پاسخ دادن به نیازهای فرهنگی کودکان شکل گرفت که شامل سالن نمایش , کتابخانه و کارگاه های متعدد آموزش هنرها در تهران و شهرستانها وحتا روستا ها و برای تمام کودکان کشور بود.

همزمان نورالدین زرین کلک هنر آموخته ی انیمیشن در بلژیک، اولین مدرسه ی انیمیشن را در ایران تاسیس کرد. ابتدا در سال 1974 (1353) در سطح کاردانی برای کانون پرورش و سه سال بعد  درسطح کارشناسی ارشد در دانشگاه هنر "فارابی". این دانشجویان تیم های انیماتور را را برای کمک   به کارگردانان کانون تشکیل دادند یا به عنوان انیماتور مستقل شروع به کار کردند.

برخی از آنان اکنون کارگردانان صاحب نام یا استادان انیمیشن در داخل یا خارج از ایران (دراستودیوی والت دیزنی یا سایردانشگاه ها و استودیوها) هستند.

  در کمتر از یک دهه (1970-1978) ده ها فیلم انیمیشن با کیفیت ومحتوا در کانون تولید شد که از فستیوالهای بین المللی جوایز فراوانی نصیب ایران کردند.

 

دوره دوم: خواب زمستانی

پس از این شروع درخشان، انیمیشن ایران به دلیل انقلاب اسلامی، جنگ عراق با ایران و انقلاب فرهنگی به یک خواب زمستانی طولانی فرو رفت. هنر مندان انیماتور نیز مانند دیگر هنرمندان یا تغییر شغل دادند وبه دنبال کارهای تجاری رفتند و یا از کشور گریختند .

در این دوره چرخ تولید باز ماند، مدارس هنری بسته شدند و فستیوال بین اللمللی کو دکان و نوجوانان تعطیل شد.

روی دیگر این سکه :

  • ·        "کانون " - که بر اساس اصول جدید اسلامی توسط نسل دوم انیمیشن یعنی مهین جواهریان , فرد مقدم، عبدالله علیمراد، رسول آزادانی، احمد عربانی, صفرعلی اصغر زاده ، فرخنده ترابی به اضافه جمعی از مبتدیان در این زمینه از نو بنا نهاده شده بود- تلاشها ئی را برای زنده نگه داشتن انیمیشن انجام داد.
  • ·        مدرسه انیمیشن جدیدی در "رادیو و تلویزیون " تحت نظارت مسعود توکلیان به وجود آمد.
  • ·        دانشکده اسلامی انیمیشن در سطح کارشناسی ارشد با مدیریت اکبرعالمی وتدریس یک استاد روسی تاسیس شد.
  • ·        همزمان با کنار گذاردن هنرمندان قدیمی وتعطیل مدارس هنری ،سازمانهای جدید ی مثل مدارس هنری/ مذهبی شروع به کار کردند و فیلمهائی تولید کردند که گاه شامل فیلمهای انیمیشن نیز می شد.

 

دوره سوم: بیداری تدریجی

انیمیشن جان تازه گرفت وقتی که:

  • ·        کامپیوترها به بازارآمد و جوانان را به خلق حرکتهای اولیه و ساخت پیام های تبلیغاتی ساده انیمیشنی  تشویق کرد.
  • ·        یک سازمان تلویزیونی به نام "صبا" به منظور تولید و حمایت از سریالهای انیمیشنی برای کانالهای تلویزیون ایران براساس موازین  انقلاب فرهنگی و الگوهای اسلامی تاسیس شد.
  • ·        اصلاحات اجتماعی از 1997 (1377) تا 2005 (1380) باعث بوجود آمدن حمایتهائی برای فعالیت های هنری از جمله انیمیشن  شد. در طول یک دهه ده ها و بعد صدها استودیوی کوچک و بزرگ  به وجود آمد و هزاران دقیقه سریال انیمیشن تلویزیونی برای کود کان  با مقاصد سرگرمی آموزشی و دینی تولید شد.
  • ·        با افزایش روزافزون جمعیت کودک ونوجوان کشور نیاز و علاقه به انیمیشن بیشتر شد.
  • ·        فستیوال بین المللی فیلمهای انیمیشن توسط کانون پرورش در سال 2000 (1379)شروع به کار کرد وکوشید فضای حد اقلی بجای انیمیشن سال های دهه ی1350 را باز گرداند.
  • ·        مدارس خصوصی جدیدی تاسیس وبه دانشکده های انیمیشن دولتی اضافه شد. 
  • ·        "مرکز گسترش فیلم مستند و فیلم کوتاه" برای حمایت از فیلم سازان جوان بنا نهاده شد و به رغم نامش نیم نگاهی به تولید انیمیشن انداخت.

 

 

 

نگاهی اجمالی بر وضعیت کنونی انیمیشن ایران

قطع نظر از تورم اقتصادی بالا و درآمد پائین  تولید، هنوز تولید فیلم انیمیشن  برای انیماتور های نسلهای سوم وچهارم (دوره ی فعلی) جذابیت نسبی وقدرت تامین معاش حد اقلی دارد .

بسیاری از انیماتورها – به رغم شرایط دشوار- هنوز استودیوی خود را برای بقای حرفه ی فیلمسازی شان همچنان حفظ کرده اند  ودر برخی موارد هنرمندان انیماتور درآمد حاصل ازامور دیگر مثل تبلیغات تجاری، گرافیک و تصویر سازی را صرف جبران کسر موازنه ی فیلمسازی خود میکنند. اینگونه است که انیمیشن همچنان با جان سختی پا بر جا مانده است.

توجه برخی ارگان های دولتی یا نیمه دولتی مانند پلیس، راهنمایی، شهرداری، ادارات آب، برق وگاز به تاثیر گذاری فیلم انیمیشن در آموزش عمومی (صرفه جویی و غیره) یکی دیگر از انگیزه های تشویقی انیماتور ها و بقای این هنر – ولو با کیفیت نه چندان متعالی اما باب پسند عوام - است.

به موازات تولید سریال های تلویزیونی آموزشی/دینی و سرگرم کننده کم بودجه از طرفی و انیمیشن های کوتاه کیفی از سوی دیگر؛  در دهه ی گذشته شش هفت فیلم انیمیشن بلند و تعدادی بازی(گیم) توسط سازمانهای دولتی و نیمه دولتی ( و شرکت های خصوصی رانتی) تولید شدند یا در حال تولیدند که تا اکران عمومی نشوند یا به دست گیم بازان نرسند داوری کیفیت آن ها میسر نیست.

از آن جا که نویسنده در سه دهه ی بعد از 1358 (جز یکی دو مورد) تنها و مستقل از بنگاه های دولتی و عمومی مشغول انیمیشن های شخصی خود بوده ام آرزومندم کسی از همکارانم که اشراف بیشتری در تولیدات دو دهه ی گذشته دارد (به منتقدان سینمایی امیدی نیست؛ آنها هرگز انیمیشن را یا درک نکرده و یا قابل ندانسته اند)  کمر همت ببندد و تاریخ انیمیشن جلد دوم را - بعد ازجلد اول نوشته ی خانم مهین جواهریان - به نگارش و حق مطلب را به جا آورد که گفتنی در این مورد بسیاربیش از این هاست.

 

برخی از 1800 نام یاد شده در "کتاب جامع انیمیشن ایران " چاپ 2008(1387) شامل هنر مندان  با استعدادیست که ستون فقرات تو لیدات کیفی، سریال های تلویزیونی یا تیلیغی و تجاری را تشکیل می دهند.

متا سفانه محدودیت فضای مجله، ما را از ذکر نام هنرمندان خوش قریحه و عموما جوان معاصر محروم می کند.  با این حال می توانید اسامی کامل انیماتورها را در سایت های زیر مشاهده کنید:

www.idba.ir

www.kanoonnews.ir

www.hozehonari.com

www.sabaanima.com

 

آسیفا ایران

ASIFA-Iran (www.asifa.ir) قدیمی ترین انجمن هنری ایرانیان است که در 1978 توسط نورالدین زرین کلک بنیان گزاری شد.

با همزمانی شروع کار انجمن آسیفای ایران با انقلاب ، از آغاز، جلسات این انجمن در منازل اعضا برگزار می شد. از 1986 وقتی که انجمن عمومیت بیشتری پیدا کرد، شمار اعضا ی آن بتدریج  از 12 نفر تا 600 نفر رسید . برنامه های این انجمن عموما شامل جلسات دیدارو نمایش، سمینارها، جشن ها و فعالیت های "روز بین المللی انیمیشن" بوده است.

آسیفا- ایران در سال 1990 به آسیفای جهانی وابسته به یونسکو و در سال 1995  به "خانه سینما"ی ایران پیوست.

آسیفا ایران یک انجمن غیر انتفاعی و غیر سیاسی در ایران است  که ازهر نوع حرکت پیشرو در انیمیشن حمایت میکند.

اعضای حال حاضر هیئت مدیره آسیفا ایران عبارتند از:

نورالدین زرین کلک (رئیس هیئت مدیره و رئیس پیشین آسیفای جهانی), روانبخش صادقی(مدیر عامل), کامیاب درویشی( مدیر سایت), اسماعیل شرعی(خزانه دار) واحمد عربانی(سردبیر مجله ی آسیفا ایران).

 

تصویر زیر اعضای آسیفا ایران هستند  که در میان آنان کسانی هستند که متعلق به دوره اول دوم و سوم این تاریخچه می باشند.

 

 ردیف جلو از راست به چپ:

فرد مقدم- نازنین رابط -  کامیاب درویشی- نصرت الله کریمی- نورالدین  زرین کلک - اسفندیار احمدیه - احمد عربانی -؟- مصطفی عزیزی- بهروز غریب پور(رئیس خانه هنر مندان)

 

 (ترجمه ویرایش شده ازمجله ASIFA Magazine – Winter 2009  )

مترجم : لیلا رنجبر

______________________________________________

این مطلب توسط دوست خوبم محمد وکیلی ارسال شده است.


/ 0 نظر / 18 بازدید